Có những nơi ta chỉ ghé qua một lần rồi quên ngay khi rời đi. Nhưng cũng có những không gian, nhiều năm sau vẫn còn đọng lại trong ký ức, dù ta không thể nhớ chính xác chiếc ghế mình từng ngồi, màu sơn trên bức tường hay chiếc đèn treo trên trần.
Theo nhiều nhà thiết kế đứng sau những khách sạn, nhà hàng và bảo tàng nổi tiếng trên thế giới, chính bầu không khí mới là thứ tạo nên giá trị lâu dài của một công trình. Đó là tổng hòa của ánh sáng, vật liệu, chuyển động, âm thanh, những nghi thức sử dụng và cả ký ức được tích lũy theo thời gian. Mỗi yếu tố có thể rất nhỏ, thậm chí gần như vô hình, nhưng khi hòa quyện với nhau lại tạo nên một trải nghiệm mà con người luôn nhớ, dù không thể gọi tên.
Đó cũng là điều Tiffany Howell, nhà sáng lập Night Palm Studio và là người thiết kế Caviar Kaspia Los Angeles, luôn hướng đến. Theo cô, thiết kế không đơn thuần là tạo nên một bố cục đẹp mắt, mà là tạo ra những điều kiện để con người thực sự cảm nhận được không gian.
Trong tất cả những yếu tố cấu thành bầu không khí, Tiffany Howell cho rằng ánh sáng là lớp thiết kế quan trọng nhất nhưng cũng thường bị bỏ qua.
Thay vì chỉ quan tâm căn phòng sẽ trông như thế nào, cô luôn tự hỏi: "Không gian này sẽ mang lại cảm giác gì vào 7 giờ sáng, 4 giờ chiều hay nửa đêm?”
Với Howell, ánh sáng không chỉ là độ sáng tối. Đó là cách mặt trời di chuyển qua từng ô cửa, cách tia nắng phản chiếu lên bề mặt gỗ, đá hay vải, thậm chí là cách ánh sáng chạm lên làn da của người sử dụng. Một hệ thống chiếu sáng được tính toán kỹ lưỡng có thể khiến con người cảm thấy dễ chịu mà không hề nhận ra lý do. Ngược lại, ánh sáng thiếu cân nhắc cũng đủ để tạo nên cảm giác bất an ở mức vô thức.
Nếu ánh sáng tạo nên cảm xúc, thì bối cảnh lại là thứ định hình bản sắc của không gian.
Will Meyer, đồng sáng lập Meyer Davis, cho rằng mọi dự án khách sạn đều nên bắt đầu bằng việc lắng nghe nơi nó được xây dựng. Mỗi vùng đất đều mang trong mình lịch sử, văn hóa và nhịp sống riêng, và đó mới là chất liệu quan trọng nhất của thiết kế.
Khi thực hiện Four Seasons Resort Red Sea, đội ngũ không chỉ nghiên cứu công trình mà còn dành thời gian quan sát những cồn cát, rạn san hô, rừng ngập mặn và đường bờ biển. Thay vì đưa các chi tiết địa phương vào như một lớp trang trí, họ để chính cảnh quan và tinh thần của vùng đất dẫn dắt toàn bộ ngôn ngữ thiết kế.
Cách tiếp cận ấy cũng ngày càng xuất hiện nhiều hơn trong thiết kế nhà ở cao cấp, đặc biệt tại châu Á. Thay vì bắt đầu từ một phong cách cố định, nhiều kiến trúc sư lựa chọn khởi đầu từ lối sống của gia chủ: họ dành nhiều thời gian ở đâu, cần một khoảng nghỉ như thế nào hay đâu là không gian giúp họ cân bằng sau một ngày dài. Đó có thể là một thư viện nhỏ, phòng trà, góc đọc sách hướng ra khu vườn hay một khoảng hiên đón gió. Chính những không gian rất riêng ấy thường trở thành "trái tim" của ngôi nhà, đồng thời định hình toàn bộ cách tổ chức kiến trúc xung quanh.
Theo Meyer, những không gian đáng nhớ nhất không phải là những nơi có phong cách mạnh nhất, mà là những nơi khiến người ta cảm thấy chúng vốn dĩ đã thuộc về nơi đó từ rất lâu.
Không phải mọi quyết định thiết kế đều đến từ những bản vẽ phức tạp. Đôi khi, chính những thói quen đời thường mới là điều tạo nên cảm giác hiếu khách.
Tại Jenni Kayne Farmhouse ở Thung lũng Hudson, Jenni Kayne luôn đốt lò sưởi rồi mở cửa sổ hoặc cửa ra sân trước khi đón khách. Chỉ một hành động đơn giản, nhưng sự kết hợp giữa hơi ấm của lửa và luồng không khí tự nhiên lại khiến mọi người lập tức cảm thấy thư giãn.
Đó cũng là điều mà nhiều nhà thiết kế ngày nay đang hướng đến. Trải nghiệm của một không gian không chỉ được tạo nên bởi những gì con người nhìn thấy, mà còn bởi cách họ bước vào, hít thở, di chuyển và cảm nhận từng khoảnh khắc bên trong đó.
Ở bảo tàng, trải nghiệm ấy lại diễn ra theo một cách khác.
Theo Sara Zewde, kiến trúc sư cảnh quan thiết kế khu vườn trên mái của Studio Museum in Harlem, bảo tàng là nơi khiến con người tự nhiên chậm lại. Họ nói nhỏ hơn, quan sát kỹ hơn và di chuyển cẩn trọng hơn.
Chính vì vậy, khu vườn trên mái được tạo ra như một khoảng nghỉ giữa hành trình khám phá. Bóng cây, làn gió, thảm thực vật theo mùa cùng những khoảng dừng được sắp đặt có chủ đích giúp khách tham quan kết nối lại với thiên nhiên, với cộng đồng và với chính cảm xúc của mình. Theo Zewde, cách con người di chuyển trong không gian cũng chính là một phần của thiết kế.
Khi trải nghiệm đã được định hình, vật liệu sẽ tiếp tục kể phần còn lại của câu chuyện.
Donna Lennard, người sáng lập chuỗi nhà hàng Il Buco, cho biết mọi bề mặt trong các nhà hàng của bà đều được lựa chọn để mang theo dấu vết của thời gian. Gỗ cũ, ánh nến, những món đồ được sưu tầm qua nhiều năm hay lớp vữa đã ngả màu không chỉ tạo nên vẻ đẹp thị giác mà còn góp phần định hình bản sắc của không gian.
Theo bà, mỗi vật liệu đều tạo ra một trải nghiệm khác nhau. Gỗ hấp thụ âm thanh khác đá. Linen đón ánh sáng khác nhung. Tường vữa phản chiếu ánh sáng khác đá cẩm thạch đánh bóng. Kết hợp cùng tiếng trò chuyện của thực khách, nhịp làm việc trong căn bếp và âm nhạc được lựa chọn cẩn thận, tất cả tạo nên một bầu không khí mà khách hàng luôn ghi nhớ, ngay cả khi họ không thể chỉ ra chính xác điều gì đã tạo nên nó.
Đối với Studio Sio, thử thách lớn nhất khi cải tạo Hotel Chelsea không phải là tạo ra một diện mạo mới, mà là giữ lại linh hồn vốn có của công trình.
Theo nhà thiết kế Shanta Trusewich, điều khiến Hotel Chelsea trở thành biểu tượng chưa bao giờ chỉ nằm ở kiến trúc. Đó là lịch sử, những nghệ sĩ từng sống tại đây, những tác phẩm nghệ thuật được trao đổi để trả tiền thuê phòng, những buổi biểu diễn và những câu chuyện đã diễn ra suốt nhiều thập kỷ.
Chính vì vậy, đội ngũ lựa chọn giữ lại bộ sưu tập nghệ thuật, kết hợp nội thất cổ, đồ vintage và thiết kế đương đại thay vì tạo nên một không gian quá hoàn hảo hay đồng nhất. Ngay cả hệ thống cách âm cũng được tính toán kỹ lưỡng, để khách vẫn cảm nhận được sự sôi động của khách sạn nhưng luôn tìm thấy sự yên tĩnh khi trở về phòng.
Ở quy mô nhà ở, triết lý ấy cũng được thể hiện theo một cách rất khác. Một ngôi nhà không nhất thiết phải xóa bỏ mọi dấu vết của quá khứ để trở nên hiện đại hơn. Đôi khi, chính một món đồ được truyền qua nhiều thế hệ, một chiếc ghế cũ, bộ sưu tập nghệ thuật hay những kỷ vật gắn với ký ức của gia chủ mới là yếu tố tạo nên bản sắc mà không một thiết kế mới nào có thể thay thế. Khi kiến trúc biết gìn giữ những câu chuyện ấy, không gian sẽ luôn mang lại cảm giác gần gũi và có chiều sâu theo thời gian.
Khi rời khỏi một khách sạn, một nhà hàng hay một bảo tàng, điều con người nhớ nhất hiếm khi là chiếc ghế họ từng ngồi hay màu sắc của bức tường trước mặt. Thứ còn đọng lại thường là cảm giác mà nơi đó mang đến.
Như Sara Zewde chia sẻ: "Thay vì thiết kế một hình ảnh, chúng tôi đang thiết kế mối quan hệ giữa con người và một địa điểm." Có lẽ cũng vì vậy, những không gian có sức sống lâu bền không phải là những nơi sở hữu nhiều chi tiết nổi bật nhất, mà là những nơi biết cách tạo nên một bầu không khí đủ tinh tế để con người luôn muốn quay trở lại. Đó là thứ không thể nhìn thấy ngay bằng mắt, nhưng luôn là điều được ghi nhớ lâu nhất.
Source: Architectural Digest
